Εθνικά Κληροδοτήματα: Θεσμική εκτροπή και προσβολή της βούλησης των ευεργετών

Τοποθέτηση για το νομοσχέδιο περί κληροδοτημάτων

του Ευάγγελου Κατσίμπρα

Μέλους της Επιτροπής Κληροδοτημάτων της Πανηπειρωτικής Συνομοσπονδίας Ελλάδος,Προέδρου της Εταιρείας Βυζαντινών και Ιστορικών Μελετών Νομού Πρεβέζης....

Με την παρούσα τοποθέτηση εκφράζω,τη σαφή,

τεκμηριωμένη και κατηγορηματική αντίθεσή μου στο νομοσχέδιο για τα κληροδοτήματα που υπερψηφίστηκε από την Βουλή στις 9 Δεκεμβρίου 2025, χωρίς ουσιαστική διαβούλευση και παρά τις βάσιμες, επανειλημμένες και δημόσια διατυπωμένες ενστάσεις θεσμικών φορέων, ομοσπονδιών και εκπροσώπων της κοινωνίας των πολιτών.

Η θέση αυτή ευθυγραμμίζεται πλήρως με το Ψήφισμα του Διοικητικού Συμβουλίου της Πανηπειρωτικής Συνομοσπονδίας Ελλάδος, το οποίο εκφράζει την έντονη αντίθεση της οργανωμένης Ηπειρωτικής αποδημίας στο περιεχόμενο και τη φιλοσοφία του εν λόγω νόμου.

Το νομοθέτημα αυτό συνιστά ευθεία προσβολή στη βούληση των εθνικών ευεργετών και στον ίδιο τον θεσμό των κληροδοτημάτων, ο οποίος αποτελεί διαχρονικό πυλώνα κοινωνικής συνοχής, παιδείας και πολιτισμού. Υπό το πρόσχημα του «εκσυγχρονισμού» και της «διαφάνειας», εισάγονται ρυθμίσεις που οδηγούν σε συγκεντρωτική κρατική παρέμβαση στη διοίκηση και διαχείριση των κληροδοτημάτων, αλλοιώνοντας τον σκοπό τους και ακυρώνοντας στην πράξη την πρόθεση του διαθέτη.

Όπως επισημαίνεται και στο Ψήφισμα της ΠΣΕ, οι διατάξεις αυτές κινούνται στις ίδιες επικίνδυνες κατευθύνσεις με παλαιότερες νομοθετικές απόπειρες — ιδίως τον ν. 4182/2013 — που στόχευαν στην «αξιοποίηση» της περιουσίας των ιδρυμάτων υπέρ επιχειρηματικών και κρατικών συμφερόντων, κατά παράβαση της βούλησης των ευεργετών και της συνταγματικής τάξης.

Ιδιαίτερα ανησυχητικές είναι οι ρυθμίσεις που αφορούν την αλλαγή νομικού χαρακτήρα ιδρυμάτων (ΝΠΔΔ σε ΝΠΙΔ), καθώς και η συνολική αποδυνάμωση της εποπτείας με όρους συνταγματικής εγγύησης. Οι ρυθμίσεις αυτές εγείρουν σοβαρά ζητήματα αντισυνταγματικότητας, καθώς παραβιάζουν θεμελιώδεις αρχές προστασίας της ιδιωτικής βούλησης, της περιουσίας και της αυτοτέλειας των κοινωφελών θεσμών.

Τα κληροδοτήματα δεν αποτελούν κρατική περιουσία, ούτε μπορούν να αντιμετωπίζονται ως αντικείμενα συγκεντρωτικής διοίκησης. Είναι αυτοτελείς κοινωφελείς θεσμοί με σαφώς καθορισμένο σκοπό από τους δημιουργούς τους και κάθε αυθαίρετη κρατική παρέμβαση συνιστά θεσμική εκτροπή και υπονόμευση της συνταγματικής νομιμότητας.

Για την Ήπειρο, έναν τόπο άρρηκτα συνδεδεμένο με την ιστορία των εθνικών ευεργετών, το νομοσχέδιο αυτό αποτελεί ευθεία απειλή. Αποκόπτει τα κληροδοτήματα από τις τοπικές κοινωνίες που τα δημιούργησαν και τα στήριξαν, υποβαθμίζοντας τον κοινωνικό, εκπαιδευτικό,πολιτιστικό και αναπτυξιακό τους ρόλο.

Η Πανηπειρωτική Συνομοσπονδία Ελλάδος, με πλήρη επίγνωση της ιστορικής και θεσμικής της ευθύνης, έχει ήδη αποφασίσει — όπως ρητά αναφέρεται στο Ψήφισμά της — την εξάντληση κάθε νόμιμου μέσου στην ελληνική και ευρωπαϊκή δικαιοσύνη για την ακύρωση του νόμου. Η στάση αυτή εδράζεται και σε ισχυρή νομολογιακή βάση.

Υπενθυμίζεται ότι η ΠΣΕ δικαιώθηκε από τον Άρειο Πάγο στην υπόθεση της απόπειρας ιδιωτικοποίησης του Ζαππείου, απόφαση που επιβεβαίωσε ότι τα κληροδοτήματα προστατεύονται από το Σύνταγμα και δεν μπορούν να υπάγονται σε κυβερνητικές επιλογές ή οικονομικές σκοπιμότητες.

Με βάση αυτή την εμπειρία και νομολογία, δηλώνουμε ξεκάθαρα ότι δεν θα επιτρέψουμε την αποδόμηση του θεσμού των κληροδοτημάτων. Καλούμε την κυβέρνηση να επανεξετάσει άμεσα το νομοσχέδιο και να προσέλθει σε ουσιαστικό, θεσμικό και ειλικρινή διάλογο με τους φορείς και τις κοινωνίες που ιστορικά υπηρετούν και προστατεύουν τα κληροδοτήματα.

Η διαφάνεια και η χρηστή διοίκηση δεν επιβάλλονται με συγκεντρωτισμό και καταστρατήγηση του Συντάγματος, αλλά με σεβασμό στη νομιμότητα, στην ιστορία και στη βούληση των εθνικών ευεργετών.

Τα κληροδοτήματα ανήκουν στην κοινωνία και στην ιστορία μας — όχι στην εκάστοτε κυβερνητική εξουσία.