Ο πρόσφατος νόμος για την αυτοδιοίκηση και ειδικά τα άρθρα που αναφέρονται στις εκλογικές διαδικασίες και στο αποτέλεσμα, δεν αντιπροσωπεύει την βούληση της πλειοψηφίας και καταστρατηγεί κάθε έννοια δημοκρατίας για τον μόνο λαϊκά νομιμοποιημένο βραχίονα της δημόσιας διοίκησης, την αυτοδιοίκηση....
Στην κατεύθυνση να ανακτηθούν δημοκρατικά δικαιώματα και να λειτουργήσουν πρακτικές ως δημοκρατικό αντίβαρο, που θα ενισχύει την συμμετοχή των πολιτών σε σημαντικές αποφάσεις των Δήμων και Περιφερειών, εκτιμώ ότι η εφαρμογή της πρακτικής του συμμετοχικού προϋπολογισμού είναι μια ευκαιρία να ενισχυθεί η δυναμική της τοπικής κοινωνίας και να υλοποιηθούν έργα στις χωρικές ενότητες αναγκαία για την αναβάθμιση της ζωής των κατοίκων.
Ο συμμετοχικός προϋπολογισμός είναι μια διαδικασία άμεσης πολιτικής συμμετοχής, κατά την οποία οι πολίτες ενός Δήμου ή μιας Περιφέρειας αποφασίζουν απευθείας για τη διάθεση ενός συγκεκριμένου τμήματος(χρηματικού ποσού) που εγγράφεται στον δημόσιο προϋπολογισμό. Δίνει στους δημότες τη δύναμη να προτείνουν, να συζητήσουν και να ψηφίσουν έργα που θεωρούν σημαντικά για την δημοτική τους ενότητα.
Ο συμμετοχικός προϋπολογισμός ως διαδικασία και λειτουργία δεν υποκαθιστά και δεν υπονομεύει την εκλεγμένη διοίκηση των Δήμων. Αντίθετα, η πρακτική αυτή προσδίδει τεράστια νομιμοποίηση στο έργο της δημοτικής αρχής, χτίζει σχέσεις εμπιστοσύνης, μειώνει τον πελατειακό συνδικαλισμό και την προστατεύει από αντιδράσεις, αφού στα προτεινόμενα έργα υπάρχει η έγκριση της βάσης. Σε αυτό το πλαίσιο, αναβαθμίζει σαφώς την άμεση πολιτική συμμετοχή, γεφυρώνοντας το χάσμα μεταξύ αιρετών και κοινωνίας.
Το εγχείρημα ξεκίνησε το 1989 στο Πόρτο Αλέγκρε της Βραζιλίας, με στόχο την καταπολέμηση των ακραίων ανισοτήτων. Αποδείχθηκε εξαιρετικά αποτελεσματικό σε θεματικές που αφορούσαν την κάλυψη βασικών βιοτικών αναγκών, όπως η επέκταση δικτύων ύδρευσης και αποχέτευσης, οι ασφαλτοστρώσεις σε φτωχογειτονιές, η κατασκευή σχολείων και κέντρων πρωτοβάθμιας υγείας.
Η επιτυχία εφαρμογής του συμμετοχικού προϋπολογισμού βασίστηκε σε δομημένες διαδικασίες, με τις συνοικιακές συνελεύσεις σε γειτονιές για την ιεράρχηση των τοπικών αναγκών του Δήμου, με γνώμονα την ισορροπημένη ανάπτυξη στις χωρικές ενότητες με ενίσχυση των υποβαθμισμένων περιοχών.
Για να θεωρηθεί ωφέλιμος και όχι απλώς επικοινωνιακό τέχνασμα και για να κινήσει το ενδιαφέρον των πολιτών να συμμετέχουν, η διεθνής εμπειρία δείχνει ότι πρέπει να διατίθεται τουλάχιστον το 1% έως 5% του συνολικού προϋπολογισμού ενός Δήμου, ή εναλλακτικά το 10% έως 15% του προϋπολογισμού νέων επενδύσεων-έργων. Η εξέλιξη του θεσμού μας έχει δώσει εξαιρετικά δείγματα γραφής, αλλά και μαθήματα από λάθη του παρελθόντος.
Ως επιτυχημένα υποδείγματα μπορούμε να αναφέρουμε μεγάλους Δήμους όπως, το Παρίσι, που το ποσοστό του συμμετοχικού προϋπολογισμού που διατίθεται ανέρχεται στο πέντε τοις εκατό του επενδυτικού προϋπολογισμού και την Νέα Υόρκη, όπου εφαρμόζεται ανά Δημοτική περιφέρεια εστιάζοντας κυρίως σε σχολεία, πάρκα, και βιβλιοθήκες.
Θα αναφερθώ παρακάτω συνοπτικά και σε ιδιαίτερα σημεία στο πείραμα της Σεβίλλης, διότι με την υλοποίηση του καλύφθηκε το μεγαλύτερο φάσμα θεματικών σε έργα και δραστηριότητες και αξίζει ειδικής μελέτης. Αποτελεί δε κατά την εκτίμηση μου, μεθοδολογικό εγχειρίδιο και συμβουλευτικό υπόδειγμα, για την αξιοποίηση του από Δήμους που επιθυμούν να προγραμματίσουν την εφαρμογή του συμμετοχικού προϋπολογισμού.
Η επιλογή του εγχειρήματος της Σεβίλλης οφείλεται κυρίως στο ότι προσέφερε οφέλη στην τοπική κοινωνία, καλύπτοντας ανάγκες σε πολλούς τομείς, όπως:Ανάπτυξη υποβαθμισμένων περιοχών μέσω αστικών υποδομών και χωρικής δικαιοσύνης αναβαθμίζοντας τον δημόσιο χώρο.
Κοινωνικές πολιτικές και συμπερίληψη κατευθύνοντας τους πόρους σε αυτούς που έχουν μεγαλύτερη ανάγκη με ειδικό βάρος στα κοινωνικά κριτήρια.
Στην εκπαίδευση και στον πολιτισμό-αθλητισμό με δράσεις σε χωρικές ενότητες εκτός κέντρου καθώς και βελτίωση εκπαιδευτικών υποδομών.
Στον διοικητικό εκσυγχρονισμό και την αποκέντρωση μέσω διαφάνειας και αποκέντρωσης εξουσιών.
Στην εμβάθυνση της δημοκρατίας και της ενεργούς πολιτειότητας μέσω των συνελεύσεων και της αμεσότητας στις αποφάσεις, με θεσμική ενδυνάμωση κοινωνικών ομάδων που απείχαν από την πολιτική καθώς και κοινωνικών στρωμάτων υποβαθμισμένων προαστίων, που προκρίθηκαν οι προτάσεις τους και έγιναν Δημοτικές αποφάσεις.
Βεβαίως υπάρχουν περιπτώσεις εφαρμογής που το αποτέλεσμα δεν ήταν το αρχικά σχεδιασμένο. Αυτό οφείλεται αφενός στην γραφειοκρατία και σε σκοπιμότητες και αφετέρου στην επικράτηση συμφερόντων άλλων κοινωνικών ομάδων που δεν συμπορεύονται με τις ανάγκες των απλών πολιτών.
Ο συμμετοχικός προϋπολογισμός έχει ενσωματωμένη την έννοια της ευελιξίας. Εάν ένα έργο έχει προϋπολογιστεί κεντρικά, αλλά δεν ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις και ανάγκες της κοινότητας, μπορεί απολύτως να αντικατασταθεί από ένα άλλο (εφόσον δεν υπάρχουν νομικές-συμβατικές δεσμεύσεις) συμβάλλοντας έτσι στην διόρθωση πιθανών αστοχιών του κεντρικού σχεδιασμού.
Μια δημοτική ενότητα μπορεί να αξιοποιήσει τον συμμετοχικό προϋπολογισμό ως προστιθέμενη αξία και να χτίσει την ταυτότητά της από έργα και δράσεις που αναδεικνύουν την τοπική κληρονομιά (εκδηλώσεις γαστρονομίας, πολιτιστικά και ιστορικά μνημεία-τοπία, χώροι τέχνης) και να διατηρήσει την αυθεντικότητά της, προσελκύοντας ποιοτικό τουρισμό ή επενδύσεις, διασφαλίζοντας το προνόμιο του απόλυτου προορισμού για αυτά που πραγματικά έχει και την χαρακτηρίζουν.
Εκτιμώ ότι η εφαρμογή του συμμετοχικού προϋπολογισμού στον Δήμο της Αθήνας, θα είναι μια πρόκληση και ευκαιρία συνάμα, γιατί είναι ο μεγαλύτερος δήμος της χώρας μας, που έχει τα στοιχεία και τις προϋποθέσεις δεδομένου ότι είναι πυκνοκατοικημένος, ανομοιογενής με τεράστιες προκλήσεις, αλλά και ποικιλόμορφος, καθώς διαθέτει τα σπουδαιότερα πολιτιστικά μνημεία και σταθερά αυξανόμενο τουρισμό.
Η χρησιμότητα του συμμετοχικού προϋπολογισμού στον Δήμο Αθηναίων θα αφήσει αποτύπωμα στους σημαντικότερους τομείς, που σχετίζονται με την διαχείριση του Δημόσιου Χώρου, της Κοινωνικής Πολιτικής, και της Κλιματικής Ανθεκτικότητας.
Ειδικότερα δε θα συμβάλει, με εφαρμογή προτάσεων των πολιτών, στην αποτελεσματικότερη διαχείριση ενός μεγάλου και επίκαιρου θέματος που είναι ο υπερτουρισμός, δεδομένου ότι δημιουργεί μεγάλα προβλήματα στην ποιότητα ζωής και στην καθημερινότητα των κατοίκων του Δήμου και των πολιτών που δραστηριοποιούνται σε αυτόν. Πέραν των ανωτέρω ο συμμετοχικός προϋπολογισμός ενισχύει την κοινωνική συνοχή και συμβάλλει στην αναζωογόνηση της κοινωνίας γιατί έχει την δυνατότητα ως εργαλείο αναδιανομής να αμβλύνει τις χωρικές ανισότητες, κατευθύνοντας αναγκαίους πόρους σε έργα και δράσεις υποβαθμισμένων γειτονιών.
Η διαδικασία δε της συνεργασίας των κατοίκων για την υλοποίηση ενός κοινού έργου λειτουργεί αναζωογονητικά γιατί χτίζονται κοινωνικά δίκτυα, μειώνεται η περιθωριοποίηση και καλλιεργείται το αίσθημα της «δικής μου γειτονιάς». Λαμβάνοντας υπόψη όλα τα θετικά αποτελέσματα από την εφαρμογή του συμμετοχικού προϋπολογισμού σε ανεπτυγμένους Δήμους που αναφέραμε παραπάνω, η εφαρμογή του σε όλους τους Δήμους και τις Περιφέρειες της χώρας δεν είναι απλώς επιθυμητή, αλλά θεσμικά αναγκαία.
Με την εφαρμογή αυτής της πρακτικής ως μεταρρύθμιση δημόσιας πολιτικής δεν μπορούν να υλοποιηθούν όλες οι προτάσεις των δημοτών, γιατί το προυπολογισθέν κονδύλι είναι συγκεκριμένο.
Οι προτάσεις που δεν προκρίνονται την συγκεκριμένη περίοδο, μπορούν να αξιοποιηθούν από τον Δήμο και να ενταχθούν σε μελλοντικούς προϋπολογισμούς γιατί είναι έτοιμες και προερχόμενες απευθείας από την τοπική κοινωνία. Με δεδομένη την πολιτική βούληση προς αυτή την κατεύθυνση, η αξιοποίηση της εξελιγμένης τεχνολογίας προσφέρει επιτάχυνση και αμεσότητα στις διαδικασίες.
Ο Δήμος Αθηναίων με τις ψηφιακές εφαρμογές που έχει αναπτύξει το τελευταίο διάστημα για προσφορά πολλών ειδών υπηρεσιών με εξελιγμένη τεχνολογία, διαθέτει την γνώση και την εμπειρία για την ανάπτυξη εφαρμογής για την λειτουργία του εν λόγω εγχειρήματος.
Ειδικά λογισμικά ανοιχτού κώδικα προσφέρουν, με συγκεκριμένες διαδικασίες, δυνατότητες στους πολίτες για ψηφιακή χαρτογράφηση των αναγκών σε συγκεκριμένα σημεία των χωρικών ενοτήτων, για ηλεκτρονική ψηφοφορία με ασφαλή ταυτοποίηση, καθώς και διαφάνεια από την δημόσια προβολή για την χρονική εξέλιξη κάθε έργου ή δραστηριότητας.
Σε μια εποχή έντονης αδιαφορίας για τα κοινά, κρίσης εμπιστοσύνης προς τους θεσμούς και απαξίωσης της πολιτικής, εκτιμώ ότι ο Δήμος Αθηναίων πρέπει να συμπεριλάβει στον προϋπολογισμό του, ένα αξιοποιήσιμο χρηματικό ποσό για τον συμμετοχικό προϋπολογισμό. Η εφαρμογή αυτής της πρακτικής είναι μια εναλλακτική πορεία για την συμμετοχική Δημοκρατία, σε μια εποχή που πλήττονται δικαιώματα και θεσμικές διαδικασίες. Μαζί με την εφαρμογή του επιτυχημένου προγράμματος της ενεργειακής φτώχειας, θα αποτελέσουν ισχυρά δημοκρατικά αναχώματα για την ανάσχεση επέλασης αυταρχικών αντιλήψεων και πολιτικών σκοπιμοτήτων.
Για την συνέχεια του και την αποτελεσματική εφαρμογή του απαιτείται πολιτική βούληση, διαφάνεια, και ειλικρινής δέσμευση των Δημάρχων και Περιφερειαρχών, ότι θα σεβαστούν τις αποφάσεις των πολιτών. Όπου εφαρμόζεται μεθοδικά και σχεδιασμένα για την αναβάθμιση της τοπικής κοινωνίας, μεταμορφώνει τις πόλεις σε ζωντανούς, ανθεκτικούς και πραγματικά δημοκρατικούς οργανισμούς.
Το εγχείρημα δεν πρέπει να το εκλάβουμε απλά σαν μια λογιστική κατανομή πόρων, αλλά ως ένα εργαλείο ριζικού ανασχεδιασμού της πόλης και μεταφοράς λήψης αποφάσεων από την Δημοτική διοίκηση στους πολίτες της γειτονιάς, αναγνωρίζοντας την υπευθυνότητά των και εμπλουτίζοντας την πολιτική τους κουλτούρα.
Η εφαρμογή αυτής της πρακτικής θα αποτελέσει ευκαιρία για τον Δήμο Αθηναίων να αναδειχθεί πρωτοπόρος σε ιδέες και καινοτόμες εφαρμογές, δίνοντας μια άλλη όψη στην Αθήνα και στέλνοντας ένα μήνυμα δημοκρατικής αντίληψης και σεβασμό στους δημότες, προβάλλοντας την αμεσότητα της συνεργασίας στη λήψη αποφάσεων για την ποιότητα της ζωής των και την προοπτική του Δήμου.
*Ο Πάνος Τρυφιάτης είναι Οικονομολόγος-ΔΜΣ Πολιτικής Επιστήμης Πρώην Αξιωματικός του Πολεμικού Ναυτικού
topontiki.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου
Τι λες γι αυτό αγαπητό Ξηρόμερο