ΑΜΦΙΚΤΙΟΝΙΑ ΑΚΑΡΝΑΝΩΝ
ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ
Ομάδα εργασίας: (Αγγ.Μπογόρδου-Ευτ.Αθανασίου-Αλεξ.Εξαρχος-Στ. Ντίνος)
Μετάφραση: Στις 12 Μάη. Ο καιρός που πέθανε ο Παναγιώτης Ζούπας στη Βόνιτσα. Όποιος να έρθει να λειτουργήσει εδώ στον Άγιο Νικόλα στη Σέλλιανη, να τον μνημονεύει. Γράφω εγώ ο Θανάσης του Ζούπα στο έτος 1800.
Αγιος Νικόλαος Σέλιανης Σωπικίου.
Ποιος ήταν ο Παναγιώτης Ζούπας ; Τι σχέση είχε με τη Βόνιτσα; Που είναι η Σέληανη; Πως πέθανε; Γιατί η μνήμη του αναγράφθηκε πάνω σε αγιογραφία;.....
Χρονικά η ημερομηνία θανάτου του Παναγιώτη Ζούπα ανήκει στο σωτήριο έτος 1800. Ένα έτος σημαντικό για τη Βόνιτσα, αφού στις 21 Μαρτίου υπογράφθηκε η συνθήκη της Κωνσταντινουπόλεως δια της οποίας το Κοντινέντε δηλ. οι παλιές Βενέτικες κτήσεις στην Δυτική Ελλάδα (Βόνιτσα-Πρέβεζα-Πάργα και Βουθρωτό), ναι μεν ανήκουν στην Οθωμανική Αυτοκρατορία , όμως εισέρχονται σε ένα νέο διοικητικό καθεστώς.
Στις 18 Απριλίου του ιδίου έτους, με Σουλτανικό φιρμάνι οι τέσσερες αυτές πόλεις κηρύσσονται αυτόνομες πολιτείες , ένα πρώτο βήμα για να αποτελέσουν μετά από λίγους μήνες την «Συμπολιτεία του Ακρωτηρίου (του Ακτίου)», μια αυτόνομη[3] πολιτεία με δικό της σύνταγμα, δικαστήρια και διοίκηση (επταμελές συμβούλιο αποτελούμενο από 2 Βονιτσιάνους, 2 Παργινούς και 3 Πρεβεζιάνους). Το έτος 1800 είναι το έτος επανόδου στην κανονικότητα των τριών πόλεων του Κοντινέντε. Είχε προηγηθεί η τυραννική διοίκηση, Οκτώβριος 1798 με μέσα Μαρτίου 1800, από τον Αλή Πασά των Ιωαννίνων. Η συγκλονιστική περιγραφή αυτών των μηνών μας μεταφέρθηκε μέσω της πρώτης επιστολής του Κωνσταντίνου Μαλλιαρού[4], όπου η Βόνιτσα είχε εγκαταλειφτεί από τους κατοίκους της, και στην πόλη περιφέρονταν μόνο αγριογούρουνα.
Ας έλθουμε τώρα στην ενότητα στην φαμίλια «Ζούπας».
Η φαμίλια Ζούπας[5] ήταν Βλάχικης καταγωγής. Οι Βλάχοι, κυρίως οι προερχόμενοι από την δυτική Πίνδο, τουλάχιστον[6] από το 1226 μ.Χ, κατοικούσαν τους χειμωνιάτικους μήνες στην ευρύτερη περιοχή της Βόνιτσας. Το 1798 τα στρατεύματα του Αλή Πασά αφού κυριεύουν την Πρέβεζα, πολιορκούν το κάστρο της Βόνιτσας. Ο Αλή Πασάς «κονεύει» το κάστρο μετά από μάχες στις οποίες πολλοί υπερασπιστές του κάστρου σκοτώνονται, και μεταξύ αυτών και πλήθος από βλαχόπουλα. Οι Βλάχοι της δυτικής Πίνδου τιμούν τα βλαχόπουλα που έπεσαν όταν ο Αλή πασάς κόνεψε το καστρο, με τον τρανό χορό «το κάστρο της Βόνιτσας».
Οι Βλάχοι συνεχίζουν να κατοικούν (τους χειμωνιάτικους μήνες) στην ευρύτερη περιοχή της Βόνιτσας μέχρι και λίγα χρόνια μετά την προσάρτηση της Θεσσαλίας (συνθήκη Κωνσταντινούπολης 1881). Από το 1898 και μετά οι Βλάχοι της δυτικής Πίνδου ξεχειμωνιάζουν στους κάμπους της Θεσσαλίας.
Από την τρίτομη έκδοση της Αμφικτιονίας Ακαρνάνων «Ιστορικά κείμενα Βόνιτσας», του συγγραφέα- ερευνητή Νικόλα Βερνίκου (ομότιμος καθηγητής Πανεπιστημίου Αιγαίου), λαμβάνουμε δύο σημαντικές πληροφορίες:
1. Το 1726 ο Διονύσιος Ζούπας (Dionisios Zouppas) ορίζεται Ηγούμενος στην Ιερά Μονή Μυρταρίου.
2. Το ίδιο έτος δηλ. 1726 η Γαληνοτάτη Δημοκρατία της Βενετίας συμπεριλαμβάνει τον Διονύσιο Ζούπα στον κατάλογο διανομής περιουσίας. Του αποδίδεται μια οικία μετά του κήπου της στο Μπόργκο Σεράτο της Βόνιτσας (σημερινή περιοχή Χώρα).
Πρόκειται για την υλοποίηση της υπόσχεσης της Βενετίας σε όσους ανταποκρίθηκαν στο κάλεσμα που είχε κάνει το 1714, όταν η Βενετία προσπαθούσε να αποκρούσει την Οθωμανική επίθεση. Οι Οθωμανοί είχαν καταλάβει όλες τις κτήσεις της Βενετίας στην Ηπειρωτική Ελλάδα και η Κέρκυρα βρισκόταν σε στενή πολιορκία. Σε αυτή την άμυνα της Κέρκυρας σκοτώθηκαν πολλοί εθελοντές. Η Βενετία δεν ξέχασε την υπόσχεσή της και άρχισε τις παραχωρήσεις γης (από το 1722 μέχρι και το 1729) αποδίδοντας περιουσίες όχι μόνο στους διασωθέντες του πολέμου αλλά και στις συζύγους των σκοτωμένων εθελοντών.
Για να αποδοθεί στον Διονύσιο Ζούπα δικαίωμα σε γη, σημαίνει ότι ο Διονύσιος Ζούπας ήταν εθελοντής στην άμυνα της Βενετίας στον Βενετο-οθωμανικό πόλεμο. Μάλιστα λόγω της απώλειας των βλαχόπουλων στην άμυνα του κάστρου το 1798, ο Διονύσιος Ζούπας είχε κάθε λόγο να καταταγεί εθελοντής στην υπεράσπιση της Βενέτικης Κέρκυρας.
Επίσης το να του δοθεί η ηγουμενία στην Ιερά Μονή Μυρταρίου, σημαίνει ότι ο Διονύσιος Ζούπας πριν τον πόλεμο είχε χριστεί μοναχός, ανεξάρτητα του βαθμού στον μοναχικό βίο.
Για την ηλικία του Διονυσίου Ζούπα, όταν του χρίστηκε ηγούμενος, μπορούμε να πούμε ότι πρέπει να ήταν μεσήλικας και αυτό γιατί στην περίοδο που από 1786 και μετά, που έχουμε νοτάρια (συμβόλαια,) σε κανένα από αυτά δεν εμφανίζεται ως μάρτυρας νομιμοποίησης[7] διαθήκης.
Η ύπαρξη οικίας (villa) του Διονύση Ζούπα στην πιο πλούσια περιοχή της Βόνιτσας, στο Μπόργκο Σεράτο, εκεί που κατοικούσαν οι ευγενείς ενετοί, εκεί που δραστηριοποιούνταν οι έμποροι και οι βιοτεχνίες παραγωγής τροφών και ποτών για τις ανάγκες των πολέμων, είναι ένα γεγονός. Σε αυτή την οικία θα κατοικούσαν συγγενείς (καθώς και απόγονοι των συγγενών) του ηγούμενου Ζούπα. Ένας από αυτούς θα ήταν και ο Παναγιώτης.
Με βάση τις ανωτέρω πληροφορίες η βλάχικης καταγωγής φαμίλια Ζούπα κατοίκησε και δραστηριοποιήθηκε στο Borgo Serato (Χώρα) Βόνιτσας μέχρι και το 1822, και κατόπιν σε μια άλλη συνοικία της πόλης, καθόσον στο τέλος του 1821 ο οικισμός της Χώρας καταστρέφεται μετά την τεχνιτή υπερίψωση της στάθμης των υδάτων της λιμνοθάλασσας Λιμένι. Το 1821-1822 το Borgo Serato (χώρα) καταστρέφεται από τους Οθωμανούς που υπερασπιζόταν το κάστρο. Σήκωσαν υψηλό φράγμα στην έξοδο του Λιμένι με αποτέλεσμα τα νερά των πηγών του Αχείμαστου να πλημμυρίσουν το Borgo Serato , να το καταστρέψουν ώστε να μην υπάρχει κίνητρο πλιάτσικου[8] στις «επαναστατικές ομάδες του Τζόγκα».
Οι κάτοικοι του Borgo Serato μετακομίζουν σε άλλες περιοχές, είτε σε όμορες πόλεις είτε σε άλλες συνοικίες της Βόνιτσας. Με την απελευθέρωση της Βόνιτσας (Δεκέμβριος του 1828) αρχίζει ο επαναπατρισμός και η Βόνιτσα παρότι τις ασθένειες της ελονοσίας και της βροχοπνευμονίας (λόγω των ελών) αρχίζει να γεμίζει.
Ο Θανάσης Ζούπας, γιός του Παναγιώτη Ζούπα (που πέθανε στις 12 Μαΐου στη Βόνιτσα) γράφει πάνω σε μια αγιογραφία την ανάμνηση για τον πατέρα του και επικαλείται την υποχρέωση όσων θα λειτουργούν σε αυτό τον ναό να μνημονεύουν το όνομα του πατέρα του. Αυτό προσομοιάζει με την ενέργεια των παλαιών ιερέων να γράφουν ονόματα για μνημόνευση μέσα στον χώρο της Ιεράς Πρόθεσης. Το να γραφεί η μνημόνευση πάνω σε μια αγιογραφία, και όχι στην Ιερά Πρόθεση είναι αποτέλεσμα της ανάγκης για πλήρη περιγραφή του γεγονότος του θανάτου του Παναγιώτη Ζούπα.
Αυτό το γεγονός μας οδηγεί σε συμπέρασμα ότι ο Θανάσης Ζούπας να είναι ιερέας ή μοναχός στη περιοχή της Πωγωνιανής ή κτήτορας του ιερού ναού Αγιος Νικόλαος Σέλλιανης, και ο πατέρας του λαϊκός στη περιοχή της Βόνιτσας.
Η σχέση της φαμίλιας Ζούπα με την Βόνιτσα μπορεί να τελειώνει εκεί; Υπάρχει και συνέχεια; Ας δούμε ένα άλλο περιστατικό που ενισχύει την άποψη της συνέχισης αυτής της σχέσης.
Στο τέλος της δεκαετίας 1880 οι τεχνίτες του ξύλου (ταλιαδόροι) από τον Τούρναβο έρχονται από τη Πρέβεζα[9] στη Βόνιτσα για την κατασκευή του ιερού τέμπλου του Αγίου Σπυρίδωνα. Οι Χαλκιοπουλαίοι (ή άλλως με το επίθετο Λογοθέτης) έχοντας στενή σχέση με τους Βαρζέλη και Γενοβέλη της Πρέβεζας, πρέπει να είναι οι μεσολαβητές στο να μεταβούν οι ταλιαδόροι από την Βόνιτσα στο Σωπίκι Πωγωνίου για να σκαλίσουν το ιερό τέμπλο στον εκεί μητροπολιτικό ναό.
Δεν γνωρίζουμε αν οι ταλιαδόροι σκάλισαν και ιερό τέμπλο, ή αν άφησαν ξύλινα μοτίβα στον Αγιο Νικόλαο Σαλιανής. Σήμερα ο ναός του Αγίου Νικολάου Σάλιανης είναι κατεστραμμένος. Η σκεπή του έχει πέσει και τα νερά έχουν σαπίσει κάθε ξύλινη κατασκευή, καθώς επίσης έχουν αλλοιώσει και τις αγιογραφίες.
Οι Ταλιαδόροι με το τέλος της εργασίας τους στο τέμπλο του Αγίου Σπυρίδωνα Βόνιτσας, φεύγουν για δουλειά στην Σωπική Πωγωνίου, να κατασκευάσουν και εκεί το ιερό τέμπλο. Ποιος να είδε την υπέροχη δουλειά τους στη Βόνιτσα και να τους «προξένεψε» στην Σωπική Πωγωνίου; Η φαμίλια κάποιου από τους Ζούππα να κατοικούσε ακόμη στη Βόνιτσα;
Το προσεχές καλοκαίρι η ομάδα εργασίας θα βρεθεί στο Σωπίκι.
Η συνέχιση της έρευνας θα το αποδείξει. Η αξία είναι η έρευνα. Το αποτέλεσμα έρχεται. Άλλοτε γοργά, άλλοτε αργά. Το μόνο που έχει αποδειχθεί είναι ότι κάποια στιγμή θα έρθει!
Σημείωση: Η ομάδα εργασίας, στις αρχές του 2025, μετά από αλληλογραφία με την Μητρόπολη Αρυροκάστρου (επί ποιμήνευσης από τον Μητροπολίτη Δημήτριο) , με φροντίδα του πατέρα Νεκτάριου, έλαβε το αρχείο των επιγραφών στις αγιογραφίες όμορων περιοχών του Σωπικίου. Τον τρέχοντα Οκτώβριο, η ομάδα εργασίας προσπάθησε να επισκεφτεί το Σωπίκι μέσω του μεθοριακού σταθμού στην Πωγωνιανή. Λόγω των περιορισμών εισόδου από αυτή την πύλη, η ομάδα εισήλθε από την πύλη της Κακαβιάς και βρέθηκε στο Αργυρόκαστρο. Εκεί ζητήσαμε συνάντηση με τον σεβασμιότατο Μητροπολίτη Ναθαναήλ, ο οποίος μας δέχθηκε και μας βοήθησε στην επικοινωνία με τον σεβαστό πατέρα Ψαλίδα, του χωριού Σωπίκι. Τους ευχαριστούμε και ευχόμαστε καλή συνέχιση του ιερού τους έργου
Η έρευνα συνεχίζεται, γιατί εκεί βρίσκεται η αξία, στην συνέχεια….
ΑΜΦΙΚΤΙΟΝΙΑ ΑΚΑΡΝΑΝΩΝ
[1] Η εμφανιζόμενη γραφή αποτελεί μια προσπάθεια αποτύπωσης της τότε γραφής, η οποία έχει καταστραφεί (όπως και πλήθος των αγιογραφιών της εκκλησίας) μετά την πτώση της σκεπής. Το κείμενο της γραφής διασώθηκε και μας δόθηκε αρχές του 2025 από την Ιερά Μητρόπολη Αργυροκάστρου, ευγενή φροντίδα του Σεβαστού Πατέρα Νεκτάριου.
[2] Το Σωπίκι είναι χωριό της Πωγωνιανής, εσωτερικά των συνόρων με την Αλβανία , σε απόσταση 10 χιλιομέτρων. Εκκλησιαστικά ανήκει στην Ιερά Μητρόπολη Αργυροκάστρου.
[3] Για περισσότερες πληροφορίες για την διοικητική και δικαστική δομή της συμπολιτείας βλέπε «Η συμπολιτεία του Ακρωτηρίου», μελέτη της Αμφικτιονίας Ακαρνάνων.
[4] Βλέπε μελέτη της Αμφικτιονίας «Οι δύο επιστολές του Κωνσταντίνου Μαλλιαρού»
[5] Διαβεβαίωση για το επώνυμο Ζούπας από τον Πρόεδρο της Ομοσπονδίας Βλάχων, κύριο Μιχάλη Μαγειρία.
[6] Βλέπε μελέτη της Αμφικτιονίας «οι επιστολές του Μητροπολίτη Ναυπακτου, Ιωάννη Απόκαυκου στους επισκόπους Βονδίτζης 1200-1230).
[7] Στα έτη της βενέτικης κυριαρχίας, μία διαθήκη για να αποκτούσε κύρος έπρεπε να διαβαστεί πάνω από τον νεκρό την ώρα της εξόδιου ακολουθίας. Ετσι μετά την ανάγνωση της διαθήκης, πάνω στο σώμα της πρώτης σελίδας υπέγραφαν οι μάρτυρες (συνήθως Ιερείς ή ηγούμενοι) κάτω από το κείμενο «αναγνώσθει επί τη κεφαλή»(βλέπε ιστορικά κείμενα Βόνιτσας, τόμος 1ος-).
[8] Το 1821 ο Τσόγκας επιτίθεται κατά της Βόνιτσας. Οι κάτοικοι του Borgo Serato προσπαθούν να προστατέψουν τις περιουσίες τους από το πλιάτσικο. Η επίθεση του Τσόγκα αποτυγχάνει και αργότερα ο Τσόγκας, απευθυνόμενος στην προσωρινή κυβέρνηση της επαναστατημένη Ελλάδας, κατηγορεί τους Βονιτσάνους ότι με τα όπλα τους βοήθησαν τους Οθωμανούς.
[9] Στην Πρέβεζα είχαν κατασκευάσει το ιερό τέμπλο του Αγίου Χαράλαμπου. Μάλλον «προξενητής» μπορεί να είναι ο Χαλκιόπουλος (μετέπειτα η φαμίλια του έλαβε το επίθετο Λογοθέτης) ο οποίος ήταν φίλος και σε πολλές επιχειρήσεις συνεταίρος του Πρεβεζάνου Γενοβελη.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου
Τι λες γι αυτό αγαπητό Ξηρόμερο