Ποιος ή ποιά τιμήθηκε με τη ταφή, σε αυτό τον μοναδικής αρχιτεκτονικής αρχαίο τάφο;

Γράφει ο Στυλιανός Ντίνος

Σήμερα στην περιοχή «Σωτήρα» της Βόνιτσας, στην ακρογιαλιά και μπροστά από την πέτρινη βρύση  υπάρχει ένας ανοιγμένος τάφος μέσα σε ένα βράχο, ο οποίος βράχος στις τρείς πλευρές του περιβάλλεται από τη θάλασσα....

Το μοναδικό της αρχιτεκτονικής του τάφου δεν είναι μόνο ότι όλος ο τάφος έχει σκαλιστεί μέσα στον βράχο, αλλά κυρίως η τέλεια και σε μεγάλο βάθος λάξευση.

Η εσωτερικά κάθετη λάξευση στις τέσσερες πλευρές του τάφου συνεχίζει για πενήντα περίπου εκατοστά για να συναντήσει ένα εσωτερικό περιμετρικό «φρύδι» πλάτους περίπου 7 με 8 εκατοστά. Ένα «φρύδι» για να «πατήσει» η οριζόντια πλάκα που σφράγιζε τον τάφο. Η λάξευση συνεχίζει και κάτω από το περιμετρικό «φρύδι» με την ίδια ακρίβεια, λες και υπήρχε μηχανική υποστήριξη. Το καθαρό βάθος του τάφου σήμερα δεν διακρίνεται, καθόσον ο τάφος έχει γεμίσει με άμμο και λάσπη.

Το μεγάλο βάθος του τάφου και κυρίως το βάθος στο οποίο βρίσκεται το εσωτερικό περιμετρικό «φρύδι», μας οδηγεί στη σκέψη για το μεγάλο πάχος της οριζόντιας πέτρας , η οποία σφράγιζε τον τάφο. Όπως θα δούμε σε επόμενη παράγραφο, η σκέψη για το μεγάλο πάχος της οριζόντιας πέτρινης πλάκας επαληθεύεται.

Το ερώτημα όλων μας ήταν και παραμένει:

Ποιος ή ποιά τιμήθηκε με ταφή σε αυτό τον μοναδικής αρχιτεκτονικής αρχαίο τάφο;

Ερώτημα χωρίς απάντηση , αφού μέχρι σήμερα δεν βρέθηκε ούτε μια γραφή που να αναφέρεται σε αυτόν τον τάφο.. Όμως μαζί με αυτό το αναπάντητο ερώτημα έρχεται ένα σοβαρό πλήθος ερωτημάτων, με κυρίαρχα :

- Ποιάς εποχής είναι ο τάφος;

- Γιατί να επιλεχθεί ως χώρος ταφής ένας βράχος που τα κύματα της θάλασσας συχνά θα τον καλύπτουν;

- Τι άλλο περιείχε μέσα ο τάφος εκτός από το τιμώμενο πρόσωπο;

- Ποιος, και πότε τον άνοιξε;

Για τα πρώτα τρία ερωτήματα θα απαντήσουμε χρησιμοποιώντας ιστορικά δεδομένα, και πάνω σε αυτά θα τοποθετηθούμε με υποθέσεις και συμπεράσματα.

Αρχίζουμε με το δεδομένο ότι από τα αρχαία χρόνια μέχρι σήμερα η στάθμη της θάλασσας έχει ανεβεί δεκάδες μέτρα. Με αυτό το δεδομένο, η βραχώδης επιφάνεια στην οποία σκαλίστηκε ο τάφος , δεν ήταν δίπλα στη θάλασσα, αλλά σε αρκετή απόσταση μακριά από την ακτογραμμή.

Όσο θα αναγάγουμε την κατασκευή του τάφου σε παλαιότερη εποχή, τόσο μεγαλύτερη θα ήταν η απόσταση του αρχαίου τάφου από την ακτογραμμή.

Δυστυχώς μέσα στον ανοικτό τάφο δεν έχει μείνει ούτε ένα θρυμματισμένο σκέρισμα (ταφικό αφιέρωμα), για να αποδειχθεί η χρονική περίοδος της ταφής.

Και τώρα ας έλθουμε στην απάντηση του ερωτήματος «ποιος τον άνοιξε».

Από συνεντεύξεις και διασταυρώσεις των πληροφοριών που λάβαμε, όλα συγκλίνουν στο όνομα «Μαρκαντώνης». Έχει μείνει, ότι τον άνοιξε ο Μαρκαντώνης. Μόνος του; ¨Όχι βέβαια. Σίγουρα θα είχε προσωπικό. Το πότε μπορεί να συνέβηκε το άνοιγμα του τάφου , έχει άμεση σχέση με :

- ποιος ήταν ο Μαρκαντώνης;

- Τι δικαιώματα είχε στην περιοχή του τάφου;

Στην ηλεκτρονική βιβλιοθήκη της Αμφικτιονίας το επίθετο «Μαρκαντώνης» το συναντάμε σε πολλές και διαφορετικές χρονικές περιόδους.

Όπως θα δούμε σε επόμενη παράγραφο, ο Μαρκαντώνης για πρώτη φορά καταγράφεται σε κείμενα της Βόνιτσας στην δεύτερη Βενέτικη κτήσης της Βόνιτσας, δηλαδή μετά την συνθήκη του Πασσάροβιτς και μέχρι την κατάλυση της Βενέτικης ηγεμονίας από τον Ναπολέοντα με την συνθήκη του Καμποφόρμιο.

Σε αυτή τη περίοδο (1717-1797) η Βενετία μοιράζει περιουσίες στη περιοχή της Βόνιτσας σε όσους συμμετείχαν στον Βενετο-οθωμανικό πόλεμο. Τους έδωσε περιουσίες , όπως είχε υποσχεθεί. Μάλιστα στις διανομές της Βόνιτσας βλέπουμε πολλά ξενικά ονόματα γυναικών. Πρόκειται για χήρες που ο άνδρας τους είχε χαθεί στον πόλεμο.

Το επώνυμο Μαρκαντώνης μας θυμίζει ιταλική προέλευση πχ Marco Antonio.

Η κατοικία του ήταν στην Μπούχαλη ( συνοικία η οποία έλαβε το όνομά της από το Βενέτικο Boccale). Ο πρώτος καταγεγραμμένος με όνομα ΜΑΡΚΑΝΤΩΝΗΣ στα Βονιτσάνικα κείμενα εμφανίζεται το 1772, όπου ο Αποστόλης Κίτζος, επάγγελμα Ράφτης και κάτοικος στη συνοικία του Αγίου Σπυρίδωνος (Βενέτικη συνοικία με όνομα Restella) , στην από 3/10/1772 διαθήκη του, εκτός από την αναλυτική διάθεση των περιουσιακών του στοιχείων, γράφει σε ποιους Βονιτσάνους χρωστά και πόσα χρήματα, καθώς και ποιος του χρωστά από ραφτικά που του είχε κάνει.

Έτσι στο Νοτάριο έγγραφο της 3ης Οκτωβρίου 1772 διαβάζουμε:: «έτι λέγει χρωστάω του Μαρκαντώνη με ομολογίες γρόσια εκατόν σαράντα και μου χρωστάει από ραφτικά γρόσια έξι και μισή».

Απόγονος του «Μαρκαντώνη» του 1772 (γιός ή εγγονός) είναι ο Κωνσταντίνος Μαρκαντώνης στην περίοδο 1860. Αυτός ο Μαρκαντώνης, τα προηγούμενα χρόνια έχει αποκτήσει με τρόπο που δεν γνωρίζουμε , όλη την μοναστηριακή περιουσία την ευρισκόμενη ανατολικά του κάστρου. Σημειώνουμε ότι η μοναστηριακή περιουσία είχε δεσμευτεί , με το αντίστοιχο κλείσιμο των μονών, από την περίοδο της Αντιβασιλείας του Όθωνα. Η περιουσία των μονών δυτικά του κάστρου είχε διανεμηθεί από το 1840.

Ο Μαρκαντώνης μετά από κάποια χρόνια κατοχής και χρήσης της μοναστηριακής περιουσίας, αποφασίζει τον Οκτώβριο του 1860 να παραχωρήσει μεγάλο μέρος αυτής της περιουσίας στις εκκλησίες του «Σωτήρα» και Αγίου Νικολάου του Νέου (του εν Βουνένοις). Κάθε εκκλησία απέκτησε πάλι την έκτασή της γύρω από τον ναό.

Το 1890 εμφανίζεται πάλι το όνομα Μαρκαντώνης , αυτή τη φορά και με το μικρό όνομα Κωνσταντίνος, ο οποίος με επιστολή του στο Υπουργείο Εσωτερικών καταγγέλλει την δια όπλων, από στρατιωτικά αποσπάσματα, πολιτική πίεση που δέχεται προκειμένου να εγκαταλείψει την στήριξη στον Επαμεινώνδα Σακελλαρόπουλο και να ενταχθεί στην αντίθετη πολιτική παράταξη.

Παραθέτουμε απόσπασμα από την ιστορική μελέτη της Αμφικτιονίας «Επαμεινώνδας Σακελλαρόπουλος» : Το πρώτο τηλεγράφημα το στέλνει ένας από τους καλύτερους κατοίκους της Βονίτσης. Είναι ο Κωνσταντίνος Μαρκαντώνης που καταγγέλλει ότι « Εύζωνοι που έργο έχουν τη διαφύλαξη της τάξης, εισήλθαν στην οικία του και πυροβόλησαν κατά της αδελφής του. Ο ανθυπομοίραρχος Παπαγιαννίδης, ο οποίος είναι υπεύθυνος για τη δράση αυτού του στρατιωτικού σώματος, αντί να τιμωρήσει τους δράστες, συνέλαβε τον Μαρκαντώνη χωρίς να υπάρχει κάποια αιτία ή κατηγορία και τον φυλάκισε. Το βράδυ στη φυλακή δεν του επέτρεψε να έχει ούτε ένα κλινοσκέπασμα».

Το δεύτερο τηλεγράφημα προέρχεται από έναν φίλο του Μαρκαντώνη. Καταγγέλλει ότι κατά τη διαμαρτυρία του Μαρκαντώνη για όσα υπέφεραν οι συγγενείς του μέσα στο σπίτι του, αυτός δέχθηκε τα κτυπήματα από τους δράστες ευζώνους και κατόπιν, αφού του δέθηκαν τα χέρια, [1] στάλθηκε στον Εισαγγελέα Λευκάδος.

Το τρίτο τηλεγράφημα προέρχεται από τον ίδιο φίλο του Μαρκαντώνη. Ενημερώνει ότι ο Μαρκαντώνης έφτασε δεμένος στη Λευκάδα. Ο Εισαγγελέας Λευκάδος έκρινε ότι δεν είναι ένοχος, και τον άφησε ελεύθερο.

Επίσης βλέπουμε έναν άλλον της φαμίλιας Μαρκαντώνη, έναν που το μικρό του όνομα αρχίζει από «Α» σε μια αγοροπωλησία , όπου είναι όμορος ιδιοκτήτης:

- 1/8 Οπωρώνα στη Μπούχαλη, έκτασης 80 στρεμμάτων. Συνορεύει με δημόσιο δρόμο, Μάχη Ζάραγκα, Κληρονόμους Α. Μαρκαντώνη, Κλήρονόμους Χ.Νάκα, Γ. Σαραμάση, Κληρονόμους Αθ. Σιμάκη, αμπέλι Ελένης Δημ. Ζέρβα και περιβόλι του ιδίου.

Το 1901 ο Μαρκαντώνης με συμβόλαια έχει νοικιασμένο από 10ετίας μεγάλο μέρος από τα ποτιστικά χωράφια του Επ. Σακελλαρόπουλου (άνω των 3.500 στρεμμάτων) και τα καλλιεργεί. Από το 1896 όλη η ακίνητη περιουσία του Σακελλαρόπουλου με διαθήκη ανήκει στην Κοινότητα Βόνιτσας. Μιλάμε για συνολικά 4500 στρέμματα (ποτιστικά και μη ποτιστικά) , πέντε οικίες, δύο καταστήματα και δύο νερόμυλους. Η κοινότητα Βόνιτσας μονομερώς καταργεί τα συμβόλαια μίσθωσης και αποζημιώνει τον Μαρκαντώνη για την απώλεια που του προκύπτει.

Όλα αυτά γίνονται με το συμβόλαιο 319/1901 .Για την ιστορία, ακολούθως η κοινότητα Βόνιτσας μισθώνει αυτά τα ποτιστικά χωράφια σε κτηνοτρόφους ως μη καλλιεργήσιμη γη, ως βοσκότοπους, ώστε το 1905-1906 όλη η περιουσία του Επ. Σακελλαρόπουλου να βγει σε πλειστηριασμούς , με πολύ χαμηλές τιμές και να αποκτηθεί από «φίλους και γνωστούς».

Απόγονος της φαμίλιας Μαρκαντώνη είναι ο Παντελής Μαρκαντώνης, του οποίου σήμερα κεντρική οδός στην Μπούχαλη φέρει το όνομά του.

Οι της φαμίλιας «Μαρκαντώνη», λόγω της καλής περιουσιακής κατάστασης και της βοήθειας που προσέφεραν στους Μπουχαλιώτες, ήταν συχνά στην εκκλησία ως νονοί. Η συνήθειά τους ήταν να βαπτίζουν τα αρσενικά με όνομα «Νικόλαος» και να τα γιορτάζουν με τον Αϊ Νικόλα στο στεφάνι του Αμαδερού (Αγιος Νικόλαος ο εν Βουνένοις).

Με βάση τα ανωτέρω μεγαλύτερη πιθανότητα το άνοιγμα του τάφου να έχει γίνει από τον πατέρα του Κωνσταντίνου Μαρκαντώνη ή από τον Κωνσταντίνο Μαρκαντώνη, την περίοδο πρό του 1860, δηλαδή πριν δωρίσει στις εκκλησίες τις περιουσίες που τους είχε αφαιρέσει η αντιβασιλεία του Οθωνα.

ΑΜΦΙΚΤΙΟΝΙΑ ΑΚΑΡΝΑΝΩΝ

---

[1] Η τότε έκφραση «δέσμιος» πολλές φορές σήμαινε «δεμένος χειροπόδαρα»