Με τον λαϊκό ποιητή Δημήτριο Στεριώτη: Μια βραδιά καλοκαιριού στον «Πορτολάνο»

 

Πού αλλού πιο ταιριαστά θα μπορούσε να γίνει η παρουσίαση του βιβλίου: «Δημήτριος Στεριώτης-Ο ποιητής αγράμματος/ Λαϊκή ποίηση» (Έρευνα-Σχόλια-Ανθολόγηση: Θωμάς Δ. Φραγκούλης, Φιλολογική επιμέλεια-Δομή-Εισαγωγή: Παρασκευή Κοψιδά-Βρεττού, εκδ. Γρηγόρη, Αθήνα 2026)...

Το Σάββατο, 18 Ιουλίου 2026, στις 8.30 μ.μ. στη φιλόξενη, απέριττη αυλίτσα του βιβλιοπωλείου Πορτολάνος-ανάμνηση της παραδοσιακής αυλής του χωριάτικου σπιτιού της Λευκάδας- στήθηκε μια φίλια συνάντηση «θαρραλέων» ανθρώπων, που νίκησαν τις προκλήσεις του νησιώτικου καλοκαιριού μας και δημιούργησαν μια μεθεκτική συνάντηση με τον απροσποίητο, γνήσιο ποιητικό λόγο του λαϊκού ποιητή από την Εγκλουβή Λευκάδας, Δημητρίου Στεριώτη (1897-1991).

Το βιβλίο,  που στεγάζει την ποιητική παραγωγή του λαϊκού ποιητή συνιστά μια σημαντική συμβολή στην έρευνα της λαϊκής ποίησης της Λευκάδας, και οπωσδήποτε αξιόλογη προσθήκη στη διερεύνηση του φαινομένου της λαϊκής ποίησης στην Ελλάδα και γενικότερα. Το ερευνητικό αποτέλεσμα δικαιώνει την επίπονη και επίμονη προσπάθεια του Θωμά Φραγκούλη-Θωμαή να αναδείξει τους λαϊκούς δημιουργούς του χωριού του, αγρότες της λευκαδίτικης γης, που όργωσαν με τιμιότητα τα σπλάχνα της στον αγώνα της επιβίωσης. Από τους άξιους Λευκαδίτες της Διασποράς, ο Θωμάς,  μαζί με τον αδερφό του Γιάννη Φραγκούλη, βρέθηκαν στις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής, στην Καλιφόρνια, από τα εφηβικά, μεταγυμνασιακά τους χρόνια κι εκεί έζησαν και ζουν αδιατάρακτα μέχρι σήμερα την ξενιτιά, δημιούργησαν και δημιουργήθηκαν (κατά τη λαϊκή έκφραση). Όμως οι καλοκαιρινές επιστροφές στο χωριό είχαν πάντα τον ρομαντισμό και τη νοσταλγία των ξενιτεμένων, που δεν μένει μόνον ένα προσωπικό, συναισθηματικό βίωμα, αλλά  υποστασιοποιείται σε έμπρακτη χειρονομία αγάπης και αντιπροσφοράς. Με αυτό το δεδομένο, ο Θωμάς από χρόνια επιχειρεί να ανασύρει τον κρυμμένο «θησαυρό» των χωριάτικων μπαούλων, που φιλοξενούν εν κρυπτώ την «άυλη κληρονομιά» σιωπηλών πια προγόνων και τις παρακαταθήκες τους.

Η πρώτη ερευνητική εργασία του Θωμά Φραγκούλη ολοκληρώθηκε το 2019 και εκδόθηκε σε βιβλίο με τίτλο: Γεώργιος Ανδρέου Φραγκούλης-Εγκλουβή Λευκάδας-Λαϊκή μούσα (Διάφορα Ποιήματα). Η έκδοση περιλαμβάνει εισαγωγικά κείμενα, βιογραφικό του λαϊκού ποιητή, παράθεση των ποιημάτων του και συναφές ερευνητικό υλικό: Χειρόγραφα οικογενειακά σημειώματα, γενεαλογικά δέντρα, δημογραφικά αποσπάσματα-ληξιαρχικές πράξεις (γεννήσεων, βαπτίσεων, γάμων, θανάτων).  Στην παρουσίαση του βιβλίου, στην Εγκλουβή, τον Αύγουστο του 2019, ο Θωμάς «έκλεισε συμφωνία» με την οικογένεια του λαϊκού ποιητή Δημητρίου Στεριώτη να ασχοληθεί στη συνέχεια με το δικό του έργο, για το οποίο εξασφάλισε τη συναίνεση και τη βοήθειά τους.

 Η έρευνά του είχε τον χαρακτήρα της επιτόπιας έρευνας, αλλά και της αναζήτησης πληροφοριών σε αρχειακές πηγές –ληξιαρχικές πράξεις, γενεαλογίες, κ.λ.π.-στα ΓΑΚ Λευκάδας και στον Δήμο Λευκάδας. Η εργασία του έγινε με μέθοδο, σύστημα και υπομονή στις λεπτομέρειες ώστε να αποφευχθούν ανακρίβειες και σφάλματα. Το πολύτιμο υλικό-προϊόν της μακρόχρονης προσπάθειάς του, μας παρέδωσε με συγκινητική εμπιστοσύνη και με την παράκληση να δομηθεί σε βιβλίο. Οι συναντήσεις μας κατά τα διαστήματα επιστροφής του στην πατρίδα και η μεθοδική φιλολογική δουλειά που συντελέστηκε, έδωσαν στο βιβλίο τον καρπό του ερευνητικού μόχθου του Θωμά Φραγκούλη, της Βιβής Κοψιδά-Βρεττού, που ανέλαβε και έφερε εις πέρας ευσυνείδητα τη δομή, τη φιλολογική επιμέλεια και τα εισαγωγικά κείμενα μαζί με τον Σπύρο Βρεττό, και της επιμελήτριας του κειμένου Σταυρούλας Μπίου, της οποίας θα πρέπει να υπογραμμιστεί και η πέραν των επαγγελματικών της υποχρεώσεων ενασχόληση ώστε να επιτευχθεί το άριστο για το βιβλίο αποτέλεσμα.

Θα πρέπει να σημειωθεί ότι η περίπτωση του λαϊκού ποιητή Δημητρίου Στεριώτη για πρώτη φορά αναφέρεται εκτενώς στη μνημειώδη, πρωτοποριακή διδακτορική εργασία του Σπύρου Βρεττού, της οποίας μέρος εκδόθηκε με τον τίτλο: Οι λαϊκοί ποιητές της Λευκάδας (1900-1985) ως κοινωνικό φαινόμενο (εκδ. Καστανιώτη, Αθήνα 1991), όπου και δημοσιεύονται ποιήματα του λαϊκού ποιητή.

Στην εκδήλωση παρουσίασης του βιβλίου που διοργάνωσε ο Σύνδεσμος Φιλολόγων Λευκάδας-Logosynthesi, σε συνεργασία με τις εκδ. Γρηγόρη και τον Πολιτιστικό Σύλλογο Εγκλουβής, για το βιβλίο μίλησαν: Ο Θωμάς Φραγκούλης, ο οποίος για σοβαρούς λόγους δεν μπόρεσε να έρθει στην Ελλάδα από την Καλιφόρνια-πράγμα που τόσο επιθυμούσε-, αλλά απέστειλε το κείμενό του, όπου και ιχνηλατούσε όλη την ερευνητική του διαδρομή, με επιτόπια έρευνα στο χωριό Εγκλουβή και σε άλλα χωριά της Λευκάδας , αναζητώντας τ’αχνάρια της οικογένειας, και στα ΓΑΚ Λευκάδας. Στη συνέχεια ο Σπύρος Βρεττός, ανέλυσε το τι είναι λαϊκή ποίηση, πώς ξεκίνησε η έρευνα από τη Γιουγκοσλαβία τη δεκαετία του 1930 με τον επίκουρο καθηγητή του Harvard Milman Parry  και τον Albert Lord (φοιτητή και διάδοχό του, μετά τον ανεξήγητο θάνατό του από πυροβολισμό σε ξενοδοχείο που διέμενε). Αναφέρθηκε επίσης στη σχέση μεταξύ λόγιας και λαϊκής δημιουργίας και της εξελικτικής τους διαδρομής αλλά και των επιδράσεων που η διαρκής τεχνολογική εξέλιξη ασκεί στο δημιουργικό έργο γενικότερα.

Ο Γιάννης Φραγκούλης, αδερφός του Θωμά, άξιος κι αυτός της λευκαδίτικης Διασποράς μας ταξίδεψε, με μια σαλτιά δρόμο, από την Εγκλουβή και τη Λευκάδα, στην Αθήνα και στην Καλιφόρνια, με μια ανεμπόδιστη ροή λόγου, δημιουργώντας εικόνες και επεισόδια κόσων από το ελληνικό χωριό, στα μικρά αστικά της πόλης της Λευκάδας, στης Αθήνας την ενδιάμεση εμπειρία μέχρι τον καταληκτικό τους σταθμό: την παγκοσμιοποιημένη «πατρίδα», όπου και εγκατέστησαν τη δική τους ελληνική προκοπή, χωρίς να αποκοπούν ποτέ από το ενδιαφέρον τους για τον τόπο, λόγω και έργω.

Η Βιβή Κοψιδά-Βρεττού σύνδεσε την έρευνα του Θωμά Φραγκούλη με το έργο του Σπύρου Βρεττού, θεωρώντας την πρώτη ως μια μονογραφία του λαϊκού ποιητή Δημητρίου Στεριώτη, πλάθοντας με ζωντανά χρώματα την ποιητικότητα της φύσης του-ίδιον του προικισμένου ανθρώπου ο οποίος ζει και ανασαίνει τη φυσική ομορφιά και τους νόμους της ζωής με ένα «κοσμικό δέος», μεταξύ απορίας και θαυμασμού και σε αγαστή σχέση με το φυσικώς περιέχον.

Ιδιαίτερη ατμόσφαιρα δημιούργησαν τα ποιήματα του Δημητρίου Στεριώτη, που με αισθαντικότητα απέδωσαν ο εγγονός του Δημήτριος (Μίμης) Κούρτης και η φιλόλογος, μουσικός και Οργανωτική Γραμματέας του Συνδέσμου Φιλολόγων Λευκάδας Αγγελική Κόγκα, η οποία έφερε εις πέρας άψογα και τον ρόλο του συντονισμού της εκδήλωσης. Μια παρέμβαση του πρώην Δήμαρχου Λευκάδας Παναγιώτη Σκληρού, έδωσε ζωντανά στιγμιότυπα της συνάντησης και της γνωριμίας του με τον Θωμά-τον παράξενο τύπο που ανεβοκατέβαινε το παζάρι με έναν φάκελο υπό μάλης- και τελικά δεν ήταν για την τακτοποίηση του… κτηματολογίου αλλά το καθημερινό του πήγαιν’ έλα στο Ιστορικό Αρχείο για να συγκροτήσει το γενεαλογικό δέντρο του λαϊκού ποιητή και να συρράψει τη διαδοχή των γενεών μέσα στον χρόνο.

Την εκδήλωση τίμησαν με την παρουσία τους: ο πρωτοπρεσβύτερος π. Γεράσιμος Ζαμπέλης, ο Παν. Αρχιμανδρίτης πατήρ Ιωαννίκιος Ζαμπέλης, ο πατήρ Σωτήριος Τσάρκος, ο ομότιμος καθηγητής ΕΚΠΑ Γιώργος Βαγενάς και η σύζυγός του Ελένη Βαγενά, οι πρ. δήμαρχοι Παναγιώτης Σκληρός και Χαράλαμπος Καλός, τα μέλη του Δ.Σ. του Συνδέσμου Φιλολόγων Βιβή Παππά, Άννα Κοψιδά, Όλγα Κοταρέλα, Αγγελική Κόγκα, οι φιλόλογοι Αθηνά Γράψα, Τούλα Βουκελάτου, Κατερίνα Λιβιτσάνου-Ντάνου (συγγραφέας), Παντελής Ντάνος, Διονυσία Σκλαβενίτη-Τάπανου, η κ. Τούλα Σκληρού, τα εγγόνια του ποιητή: Χρήστος Κοντογεώργης, Σπυριδούλα Κοντογεώργη και η αδελφή της, ο Μίμης Κούρτης, ο  Στάθης Βλάχος, μαθηματικός, ο Θεόδωρος Τσάγκας και η σύζυγός του Μαρούλα Παπαευσταθίου-Σχ. Σύμβουλος Φιλολόγων από τα Γιάννενα-, η Αλίκη Λαγκαδιανού, τελειόφοιτη του Τμήματος Τεχνών Ήχου και Εικόνας (Ιόνιο Πανεπιστήμιο), η Αγγελική Χαραλαμπίδου Φραγκούλη, o Σπύρος Μαυρόπουλος από την Καβάλα, και πολλοί ακόμα φίλοι, συγγενείς του ποιητή από την Εγκλουβή, τη Λευκάδα, την Αθήνα, τις Σέρρες…,  εκλεκτοί φιλαναγνώστες όλοι.

Ευχαριστούμε θερμά τον υπεύθυνο του βιβλιοπωλείου Πορτολάνος Τάσο Λάζαρη-  για το δεξίωμα της εκδήλωσης στη γραφική αυλή του βιβλιοπωλείου. Τις εκδόσεις Γρηγόρη, για την άψογη συνεργασία. Τον Σύνδεσμο Φιλολόγων για όλη την οργανωτική προσπάθεια, και τον Πολιτιστικό Σύλλογο Εγκλουβής. Τους ομιλητές Θωμά Δ. Φραγκούλη (που παρακολούθησε ολόκληρη την εκδήλωση από την Καλιφόρνια, ενώ το κείμενο που έστειλε διαβάστηκε από τη Βιβή Κοψιδά-Βρεττού), Σπύρο Βρεττό, Γιάννη Δ. Φραγκούλη, Παρασκευή Κοψιδά-Βρεττού. Ευχαριστίες στη συντονίστρια Αγγελική Κόγκα, για τον διακριτικό αλλά ουσιαστικό συντονισμό της εκδήλωσης και την αισθαντική ανάγνωση ποιημάτων του λαϊκού ποιητή. Ευχαριστούμε τον εγγονό του ποιητή Μίμη Κούρτη για τη γεμάτη συγκίνηση ανάγνωση ποιημάτων του παππού του. Ευχαριστίες, τέλος, στην εγγονή του μπάρμπα Μήτσου-του λαϊκού ποιητή- τη Σπυριδούλα Κοντογεώργη για το ηχητικό ντοκουμέντο, από το οποίο ακούσαμε τη φωνή του ποιητή να απαγγέλλει ποιήματά του. Ευχαριστίες θερμές για την ωραία συνεργασία με τη Δήμητρα Κονιδάρη.

Η εξαιρετικής ποιότητας βραδιά έκλεισε με μια μικρή δεξίωση που έδωσε την ευκαιρία στους παρισταμένους να γνωριστούν μεταξύ τους και να ανταλλάξουν γόνιμες σκέψεις για όσα γίνονται και για όσα καλά στο μέλλον μπορεί να καρποφορήσουν.  

Σημειώνουμε ότι οι εισπράξεις δόθηκαν στο ΚΔΑΠ ΑΜΕΑ (Κέντρο Δημιουργικής Απασχόλησης Παιδιών Με Αναπηρία, του Δήμου Λευκάδας), μια ενίσχυση για το έργο που επιτελούν.