Από τα «πεπραγμένα» στην παρουσίαση του βιβλίου «Δημήτριος Στεριώτης, Ο ποιητής αγράμματος» (εκδ. Γρηγόρη, Αθήνα 2026)

Τη Δευτέρα, 15 Ιουνίου 2026, και ώρα 7.00 μ.μ. στην ιστορική Αίθουσα Μιχαήλας Αβέρωφ της Εταιρίας Ελλήνων Λογοτεχνών, πραγματοποιήθηκε άλλη μια σημαντική λευκαδιακή εκδοτική παρουσίαση. Πρόκειται για το βιβλίο «Ο ποιητής αγράμματος-Λαϊκή ποίηση» για τον Λευκαδίτη λαϊκό ποιητή Δημήτριο Στεριώτη (1897-1990, από το χωριό Εγκλουβή)..... Προϊόν μακρόχρονης σοβαρής ερευνητικής εργασίας του Εγκλουβησάνου, επίσης, Θωμά Φραγκούλη-Θωμαή, από τους προικισμένους Λευκαδίτες της διασποράς (ΗΠΑ-Καλιφόρνια), με φιλολογική επιμέλεια και δομή του κειμένου από την Παρασκευή Κοψιδά-Βρεττού , και εισαγωγικό κείμενο της ίδιας και του Σπύρου Βρεττού και επιμέλεια κειμένου από τη Σταυρούλα Μπίου.

Την εκδήλωση διοργάνωσαν  ο Σύνδεσμος των Απανταχού Εγκλουβησάνων «Ο Προφήτης Ηλίας», ο Σύνδεσμος Φιλολόγων Λευκάδας, ο Πολιτιστικός Σύλλογος Εγκλουβής και οι γνωστές εκδόσεις Γρηγόρη.

Στον χώρο είχαν αρχίσει να καταφτάνουν από νωρίς άνθρωποι των λευκαδίτικων συλλόγων,  συγχωριανοί και φίλοι των οικογενειών Στεριώτη και Φραγκούλη, άνθρωποι από τον επιστημονικό και εκπαιδευτικό χώρο, πανεπιστημιακοί δάσκαλοι, και φιλαναγνώστες.

Τον συντονισμό της εκδήλωσης είχε η φιλόλογος και ποιήτρια Καλλιόπη Καλογηράτου, η οποία, αφού καλωσόρισε τους καλεσμένους και το πάνελ, κάλεσε στο βήμα τον Πρόεδρο του Συνδέσμου των Απανταχού Εγκλουβησάνων «Ο Προφήτης Ηλίας», Χαράλαμπο Κοντογεώργη, για να απευθύνει έναν χαιρετισμό, προλογίζοντας την εκδήλωση. Ο κ. Κοντογεώργης μίλησε για τη σημασία της έκδοσης, για τη σοβαρή εργασία που έχει επενδυθεί σ’αυτό από τον συγγραφέα Θωμά Φραγκούλη- Θωμαή, την επιμελήτρια του βιβλίου Παρασκευή Κοψιδά-Βρεττού και την επιμελήτρια του κειμένου Σταυρούλα Μπίου. Ενημέρωσε τους παρισταμένους ότι ο συγγραφέας Θωμάς Φραγκούλης για λόγους υγείας δεν μπόρεσε να μετακινηθεί από την Καλιφόρνια , αλλά η παρουσία μετά λόγου τού αδελφού του Γιάννη Φραγκούλη, άξιου Λευκαδίτη της διασποράς, καλύπτει εν μέρει την απουσία του. Αναφέρθηκε επίσης στην επιθυμία του συγγραφέα το ποσόν που θα συγκεντρωθεί από τη διακίνηση του βιβλίου να δοθεί στον Σύνδεσμο των Απανταχού Εγκλουβησάνων «Ο Προφήτης Ηλίας», συμβολή για το πολιτιστικό έργο που ο Σύνδεσμος επιτελεί .

Στη συνέχεια ο λόγος δόθηκε από τη συντονίστρια, στο πάνελ. Η αρχή έγινε με ένα κείμενο-χαιρετισμό που ο συγγραφέας Θωμάς Φραγκούλης έστειλε από την Καλιφόρνια, το οποίο διαβάστηκε από τη Βιβή Κοψιδά-Βρεττού. Στο κείμενο ο συγγραφέας αναφέρεται στη μακρά ερευνητική του διαδρομή, που τον οδήγησε από τον συγγενή του λαϊκό ποιητή Γεώργιο Φραγκούλη-Γαλέλο, στον Δημήτριο Στεριώτη. «Για μένα η έρευνα ξεκίνησε με ένα ξεχασμένο όνομα. Ξεκίνησε το 2010 όταν ούτε εγώ ούτε τα αδέλφια μου μπορούσαμε να θυμηθούμε το όνομα της γιαγιάς μας, το όνομα Πολίτω.

Η έρευνα μου με οδήγησε πολλές καλοκαιρινές ώρες στο Ληξιαρχείο Λευκάδος, στα γραφεία του Δήμου Λευκάδος, Καρυάς και Νυδριού. Διάβαζα, έγραφα και προσεχτικά έπαιρνα φωτογραφίες από βιβλία Βαπτίσεων, Γάμων και Θανάτων, γραμμένα από παπάδες των εκκλησιών της Εγκλουβής αρχίζοντας περίπου το 1770. Όταν άρχισα να ψάχνω για το όνομα της γιαγιάς μου, και στη συνέχεα άρχισα να κάνω έρευνα για τη δική μου οικογένεια, δεν είχα φανταστεί ότι η έρευνα θα επεκτεινόταν στο χωριό Βαυκερή, από όπου είναι η μητέρα μου, στο Καλαμίτσι, όπου ο Φίλιππος Φραγκούλης -Πεντεκότης (είχε πέντε κότες στα Λακωμάτια) πήγε σώγαμπρος, και ο εγγονός του Πατήρ Γαβριήλ Φραγκούλης προωθείται για Αγιοσύνη. Η έρευνα συνεχίστηκε στην Απόλπαινα, όπου η Ζαχαρένια, αδελφή του παππού μου, παντρεύτηκε τον Θεοφύλακτο Χαλκιόπουλο και από εκεί στην Απόλπαινα, Δράγανο και τελικά σε ολόκληρο το νησί.

Προσπαθούσα να βρω τρόπο τα αρχαία βιβλία να διατηρηθούν και η ιστορία να αναδειχθεί. Με τη βοήθεια πολλών, που τους ευχαριστώ, πάνω από 25 βιβλία μου βρίσκονται στην ιστοσελίδα του Δήμου Λευκάδος (Lefkada.gov.gr/books) σε μορφή PDF και είναι δωρεάν για λήψη»…

Ακολούθησε η πρώτη αισθαντική ανάγνωση ποιημάτων από τις εξαίρετες ηθοποιούς Μαρία Ζαχαρή και Φωτεινή Φιλοσόφου. Και αμέσως μετά, ο Σπύρος Βρεττός ανέπτυξε το θέμα «Λαϊκή ποίηση ως το πρώτο αρχέγονο βήμα της ποίησης». Αναφέρθηκε στην πρώτη ποιητική παρουσία του ανθρώπου, τη διαμόρφωση των πρώτων οικισμών, και κατόπιν των πρώτων πόλεων-κρατών, τη δημιουργία αστικών πολιτισμών και τη μορφοποίηση ενός πάγιου τρόπου σκέψης-«επαρχιακή σκέψη»- που εξακολουθεί μέχρι σήμερα να κυριαρχεί στον πλανήτη. Aναφέρθηκε επίσης στη σημαντική, πρωτοπόρο έρευνα στα Βαλκάνια το 1930, από τον εξέχοντα καθηγητή του Χάρβαρντ Milman Parry για την αναζήτηση σύγχρονων επών και τη συνέχισή της, μετά τον απροσδόκητο θάνατό του, από τον τότε φοιτητή του και διάδοχό του στη συνέχεια, καθηγητή Albert Lord και την έκδοση του κλασικού πλέον έργου The Singer of Tales. Τέλος μίλησε για τη δική του πρωτοποριακή έρευνα στη Λευκάδα σχετικά με την ανακάλυψη λαϊκών ποιητών, και τη δημιουργία ενός πρότυπου μοντέλου ερμηνείας του φαινομένου σε συνάρτηση με κάποιους βασικούς συσχετισμούς: Οικονομία, πολιτιστική ζωή, οικονομική εξάρτηση, μορφωτικό επίπεδο, οικογενειακούς πυρήνες.  Την περίοδο εκείνη ο Σπύρος Βρεττός θα συναντηθεί με έναν από τους πιο αξιόλογους  λαϊκούς ποιητές της Λευκάδας, τον Δημήτριο Στεριώτη (1897-1990), από την Εγκλουβή Λευκάδας,  για τον οποίο υπάρχει εκτενής αναφορά και δείγμα της ποίησής του στη διατριβή του, που διασκευή της εκδόθηκε με τον τίτλο: «Οι λαϊκοί ποιητές της Λευκάδας (1900-1980) ως κοινωνικό φαινόμενο, (εκδ. Καστανιώτη, Αθήνα 1991)».

Επόμενος ομιλητής ο εξ Εγκλουβής ορμώμενος, Γιάννης Φραγκούλης, οικονομολόγος, άξιος Λευκαδίτης της διασποράς, μόνιμος κάτοικος Καλιφόρνιας για περισσότερο από εξήντα χρόνια, αδερφός του συγγραφέα Θωμά Φραγκούλη, θα μιλήσει με θέμα: «Εγκλουβή- Λευκάδα- Αθήνα-Καλιφόρνια: Μια σαλτιά δρόμος», ένα οδοιπορικό με αφετηρία την Εγκλουβή και τέρμα (μέχρι σήμερα) την Καλιφόρνια των ΗΠΑ». Στη συναρπαστική διαδρομή του σκιαγράφησε το αγωνιστικό έπος της ξενιτιάς των δύο αδελφών Θωμά και Γιάννη Φραγκούλη, την εύκαρπη απόδοση του αγώνα τους και την ψυχικής δύναμη που η ξενιτιά απαιτεί.

Η Σταυρούλα Μπίου, Διδάκτωρ Φιλολογίας, επιμελήτρια εκδόσεων, η οποία είχε και την εκδοτική επιμέλεια του κειμένου -και την οποία έφερε εις πέρας με μεγάλη ευσυνειδησία και γνώση-, μίλησε με συγκίνηση και ενθουσιασμό για την υπέροχη εμπειρία της συνεργασίας της με τη Βιβή Κοψιδά-Βρεττού, τις γνώσεις που αποκόμισε, τη μέθοδο με την οποία εργάστηκε και τα προβλήματα που αντιμετώπισε και στα οποία έπρεπε να δοθεί λύση, τη γνωριμία της με τον εξαιρετικό άνθρωπο Θωμά-Φραγκούλη και την ξεχωριστή χαρά της ανταπόδοσης του μόχθου τους με μια καταπληκτική έκδοση, άξια να διαβαστεί από πολλούς αναγνώστες. Είπε χαρακτηριστικά: «Η πρόταση της κας Κοψιδά-Βρεττού -μετά τη μεταξύ μας συνεργασία πάνω στη δική της Αλαφροΐσκιωτη καρέκλα-, να αναλάβω και την εκδοτική επιμέλεια του βιβλίου για τον λαϊκό ποιητή Δημήτριο Στεριώτη, ήταν για μένα η είσοδος σε έναν κόσμο μερικώς άγνωστο, αλλά και γνωστό και γοητευτικό. Ένα ταξίδι στις ρίζες του λόγου, εκεί όπου η ποίηση δεν είναι αποτέλεσμα σπουδής, αλλά ανάγκη της ψυχής. Μεγαλώνοντας σε ένα χωριό σαν το δικό μου (τον Φαρμακά Κύπρου), μαθαίνεις να αναγνωρίζεις τους ρυθμούς της φύσης, την ησυχία του βουνού, τον κάματο του ανθρώπου που σκύβει πάνω από τη γη για να βγάλει το ψωμί του. Αυτή η κοινή εμπειρία της ήρεμης, αγροτικής ζωής ήταν το δικό μου "κλειδί". Κατάλαβα αμέσως την ποιητική ματιά του Στεριώτη, γιατί οι άνθρωποι του μόχθου, είτε βρίσκονται στις πλαγιές της Κύπρου είτε στο οροπέδιο της Λευκάδας, μοιράζονται την ίδια ψυχή, την ίδια αγωνία, την ίδια αλήθεια…»

Τελευταία ομιλήτρια η Βιβή Κοψιδά-Βρεττού, που είχε και την ευθύνη της φιλολογικής επιμέλειας του κειμένου και όλο τον συντονισμό της έκδοσης, ανέπτυξε το θέμα «Μικρά και μεγάλα ταξίδια της λαϊκής ποίησης και του λαϊκού ποιητή Δημητρίου Στεριώτη», συνδυάζοντας τα «μεγάλα ταξίδια» της λαϊκής ποίησης (ΗΠΑ, Βαλκάνια, Ευρώπη) με τα «μικρά ταξίδια» της (Ελλάδα-Κύπρος, Κρήτη, Λευκάδα-Εγκλουβή). Αναφέρθηκε με συγκίνηση στην εμπειρία της προσωπικής της γνωριμίας και επικοινωνίας με τον Δημήτριο Στεριώτη, στη διάρκεια εκπόνησης της διδακτορικής διατριβής του Σπύρου Βρεττού, και σκιαγράφησε το πορτρέτο του λαϊκού ποιητή, το δέος του απέναντι στον Θεό, στη Φύση, στον Άνθρωπο, στη Ζωή! Τέλος μίλησε για τη λογοτεχνική αξία, τον λυρισμό, τη στοχαστική διάσταση της ποίησής του, τα ανθρωπιστικά του αισθήματα για όλα τα πλάσματα της γης, και την ιδιαίτερη αγωνία του για τους νέους.

Ακολούθησε μικρή δεξίωση μέσα σε μια καλοκαιρινή ατμόσφαιρα χαράς και ωραίας συνάντησης ανθρώπων…

Την εκδήλωση τίμησαν με την παρουσία τους: Ο καθηγητής Οικονομικών  (ΕΚΠΑ) Διονύσιος Χιόνης, ο Ομότιμος καθηγητής Κοινωνικής Λαογραφίας Μανόλης Σέργης (Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης), ο γνωστός ποιητής Νίκος Μοσχοβάκος, η δημοσιογράφος, συγγραφέας παιδικών βιβλίων, επιμελήτρια εκδόσεων, μεταφράστρια και υπεύθυνη ύλης του λογοτεχνικού site Diastixo, Ράνια Μπουμπουρή και η κόρη της Αρετή, ο συγγραφέας και διδάκτωρ Φιλολογίας Σπύρος Βρεττός, η διδάκτωρ Φιλολογίας και Αντιπρόεδρος του Συνδέσμου Φιλολόγων Λευκάδας Άννα Κοψιδά, ο οικονομολόγος και άξιος Λευκαδίτης της Διασποράς Γιάννης Φραγκούλης, ο Πρόεδρος του Συλλόγου των Απανταχού Εγκλουβησάνων «Ο Προφήτης Ηλίας», Πρόεδρος της Ομοσπονδίας των Απανταχού Λευκαδίτικων Συλλόγων και πρ. Πρόεδρος της Επτανησιακής Συνομοσπονδίας, Χαράλαμπος Κοντογεώργης. Τον Σύλλογο Λευκαδίων Αττικής «Η Αγία Μαύρα» εκπροσώπησε το μέλος του Δ.Σ. Θωμάς Λάζαρης και την Ομοσπονδία Λευκαδίτικων Συλλόγων, ο Λεωνίδας Κοντογεώργης, μέλος του Δ.Σ. της Ομοσπονδίας. Στην εκδήλωση παρέστη και ο Βασίλης Κανέλλος, μέλος της Ομοσπονδίας.

Την εκδήλωση τίμησε με τον λόγο και την παρουσία της η διδάκτωρ Φιλολογίας και επιμελήτρια εκδόσεων Σταυρούλα Μπίου, που ήρθε από την Κύπρο, συνοδευόμενη από τον πατέρα της Πέτρο Μπίο και τον αρραβωνιαστικό της Μάριο Παύλου, η φιλόλογος, ποιήτρια και μέλος του Δ.Σ. της Ομοσπονδίας Κεφαλονίτικων και Ιθακησιακών Σωματείων, Καλλιόπη Καλογηράτου, η φιλόλογος Πόπη Στραγαλινού, ο άξιος δημιουργός -σκηνοθέτης, ποιητής και καλλιτέχνης φωτογράφος- Γιάννης Φαλκώνης, οι εξαίρετες ηθοποιοί Μαρία Ζαχαρή και Φωτεινή Φιλοσόφου, ο Επτανήσιος φωτογράφος Γιάννης Αργυροκαστρίτης με το Ιόνιο Φως, συνεπής φίλος του πνεύματος και του πολιτισμού, ο έμπειρος του βιβλίου Τάσος Λάζαρης, με το ενημερωμένο βιβλιοπωλείο Πορτολάνος στην Κεντρική Αγορά της Λευκάδας, και άλλοι πολλοί ακόμα, φίλοι της ανάγνωσης και των βιβλίων. Από το οικογενειακό περιβάλλον του ποιητή παρέστησαν τα εγγόνια του λαϊκού ποιητή, Δημήτρης Στεριώτης του Ματθαίου, Σπυριδούλα και Ελευθερία Κοντογεώργη, και ανήψια του καθώς και άλλα πρόσωπα της ευρύτερης οικογένειας.

Θερμές ευχαριστίες εκ μέρους των διοργανωτών της εκδήλωσης στους διακεκριμένους ομιλητές και σημαντικούς συντελεστές της σημαντικής αυτής έκδοσης: Θωμά Φραγκούλη, Σπύρο Βρεττό, Γιάννη Φραγκούλη, Βιβή Κοψιδά-Βρεττού, Σταυρούλα Μπίου. Στις δύο εκλεκτές ηθοποιούς Φωτεινή Φιλοσόφου και Μαρία Ζαχαρή, που απέδωσαν, με την προσωπική της ανάγνωση-ερμηνεία η καθεμία, τον λυρισμό και τη γνήσια συγκίνηση των ποιημάτων του λαϊκού ποιητή Δημητρίου Στεριώτη. Ευχαριστίες στη φιλόλογο και ποιήτρια Καλλιόπη Καλογηράτου για την ευγένεια και τον άψογο συντονισμό της εκδήλωσης.

Ευχαριστίες στον ταλαντούχο σκηνοθέτη και καλλιτέχνη φωτογράφο Γιάννη Φαλκώνη, που αποτύπωσε φωτογραφικά και βιντεοσκόπησε την εκδήλωση. Στον ακούραστο φωτογράφο Γιάννη Αργυροκαστρίτη για την ευγενική παρουσία του, τις φωτογραφίες και την ανάρτησή τους στο δικό του ΙΟΝΙΟ ΦΩΣ. Ευχαριστίες στις εκδόσεις Γρηγόρη και ιδιαίτερα στον Δημήτρη Σεφεριάδη για το άριστο εκδοτικό αποτέλεσμα. Και στον Δημήτρη Tάρλα, για την ευγενική παρουσία του και τη διακίνηση του βιβλίου στη διάρκεια της βραδιάς.

Ευχαριστίες στον καθένα χωριστά γιατί με την παρουσία όλων απόκτησε νόημα η βραδιά, αλλά και ξεκίνησε το «ταξίδι» του στους αναγνώστες, ένα αξιόλογο βιβλίο για τη λαϊκή ποίηση και τον άξιο εκπρόσωπό της, τον Λευκαδίτη (Εγκλουβησάνο) ποιητή Δημήτριο Στεριώτη.